ASTANA (AA) – ALİİA RAİMBEKOVA – Özbekistan Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev’in, göreve geldikten sonra ilk resmi ziyaretlerini komşu ülkelere yapması, ülkesinin bölge ülkeleriyle ilişkilerini pekiştirmekte yeni dönemin başlangıcı olarak yorumlandı.
Uzun yıllar
dışa kapalı bir politika izleyen Cumhurbaşkanı İslam Kerimov’un eylül ayında vefat etmesinin ardından aralık ayında yapılan seçimlerde cumhurbaşkanı
seçilen eski Başbakan Mirziyoyev, ilk ziyaretini Türkmenistan’a, ikincisini de Kazakistan’a gerçekleştirdi.
Bazı basın kuruluşlarının ilk ziyaretini Kazakistan ve Rusya’ya
yapacağını ileri sürdüğü Mirziyoyev’in ilk yurt dışı seyahatinde Türkmenistan’ı tercih etmesi ilgi çekti.
Mirziyoyev, mart
ayının ilk haftasında gittiği Türkmenistan’da stratejik işbirliği anlaşmasına
imza attı.
22-23 Mart’ta da
Kazakistan’ın başkenti Astana’yı ziyaret eden Mirziyoyev, burada da stratejik
ortaklık ve komşuluk ilişkilerini pekiştirme anlaşmasının yanı sıra iki ülke
parlamentoları arasında işbirliği, sanayi, savunma, ticaret ve ulaştırma alanlarında
anlaşmalar imzaladı. Mirziyoyev’in ziyareti sırasında 25 yıl aradan sonra ilk kez düzenlenen Kazak-Özbek iş
forumunda da 1 milyar dolarlık 70’ten fazla anlaşma imzalandı.
Bazı kaynaklara göre,
Mirziyoyev’in gelecek aylarda Rusya ve Çin’i de ziyaret etmesi bekleniyor.
– “Mirziyoyev’in Türkmenistan ziyaretinin amacı, doğalgaz projelerini uygulamak olabilir”
Cumhurbaşkanı
Mirziyoyev’in Türkmenistan ve Kazakistan ziyaretlerini AA muhabirine
değerlendiren Kazakistan Hazar Köprüsü Araştırma Merkezi uzmanı Zamir
Karacanov, Özbek liderin, Kerimov’un vefatından sonra dış siyasetin değişeceğine yönelik açıklamalarını uygulamaya başladığını ve eski sistemin bir
süre sonra değişeceğini söyledi.
Mirziyoyev’in dış
siyasette komşularla ekonomik ilişkilerin geliştirilmesine öncelik verdiğini
vurgulayan Karacanov, “Özbek liderin Türkmenistan ziyaretinin amacı, doğalgaz projelerini uygulamak olabilir.” İfadesini kullandı.
Karacanov, Kerimov’un karşı çıktığı nehir sularının kullanılması,
hidro enerji santrallerinin yapılması gibi projelere Mirziyoyev’in yapıcı yaklaştığını
belirterek, “Özbekistan’ın komşularıyla tüm sorunlarının çözüleceğini
düşünüyorum.” dedi.
– “Zayıf
ilişkiler bölgenin dış sorunlara hassas olmasına yol açar”
Orta Asya
ülkeleri arasındaki ilişkilerin her alanda zayıf olduğunu hatırlatan Karacanov,
“Kazakistan’ın en önemli ticaret ortağı Hollanda, Özbekistan’ın da Rusya. Zayıf
ilişkiler bölgenin dünya sorunlarına hassas olmasına yol açar. ” şeklinde
konuştu.
Karacanov, komşularıyla
ilişkilerini geliştirmeye çalışan Özbekistan’ın Rusya’ya bağımlılığını
azaltmak için Çin ve Avrupa Birliği (AB) ile ilişkilerini geliştirmesi gerektiğine
dikkati çekti.
Mirziyoyev’in bölgede aktif bir politika izlemesinin entegrasyon projelerine
katılacağı anlamına gelmediğini kaydeden Karacanov, Özbekistan’ın dünyanın önemli doğalgaz
tüketicilerinden Çin ile de ekonomik potansiyelini geliştireceğini söyledi.
– “Bölgenin
kalkınması Kazakistan ve Özbekistan’ ilişkilerine bağlı”
Kazakistan ile
Özbekistan’ın ekonomik alanda Orta Asya’daki lider ülkeler olduğunu hatırlatan
Karacanov, “Bölge ülkeleri arasındaki güçlü işbirliğinden her zaman diğer
komşu ülkeler de kazanır. Bölgenin kalkınması Kazakistan ile Özbekistan’ın ilişkilerine
bağlı.” dedi.
Ülkeler arası istikrarlı
ilişkilerin kurulmasıyla bölgede ortak piyasanın geliştirilebileceğine işaret
eden Karacanov, şöyle konuştu:
“Kalkınma için bölgede
yeterli seviyede kaynak var. Ancak kaynaklarımızı mantıksız kullanıyoruz.
Kazakistan ham maddeleri Çin ve Avrupa’ya satıyor. Bu süreç değişmelidir. Ancak
o zaman bölge dinamik bir şekilde kalkınmaya başlayacaktır. Ekonomik iyileşme
şiddet olaylarını ve bölgedeki anlaşmazlıkları gölgede bırakacaktır.”
– “Eski Türk dünyasının birleşmesi gerek”
Riskleri Değerlendirme Grubu Başkanı ve siyaset uzmanı Dosım Satpayev, sosyal medyadan yaptığı değerlendirmede, Orta Asya’daki ülkelerin dış siyasetinin ülke
liderinden kaynaklandığına işaret ederek, “Farklı görüşlere sahip olmalarına
rağmen, Kazakistan Cumhurbaşkanı Nazarbayev ile rahmetli Özbek lider Kerimov
arasında saygıya dayalı özel bir ilişki vardı. Cumhurbaşkanı Mirziyoyev’in Nazarbayev
ile özel ilişkiler kurabilmesi açısından bu ziyaretin önemli olduğunu
düşünüyorum.” dedi.
Siyasetçi Erlan
Sairov da Kazinform ajansına yaptığı açıklamada, daha önce neredeyse kapalı
olan Özbekistan sınırlarının açılmasıyla, karşılıklı ziyaretlerin artacağını ve
ülkeler arasındaki kültürel ve manevi bağların gelişeceğini kaydederek, “Eski
Türk dünyası birleşerek, terör ve radikalizmin yayılmasından kaynaklanan dış
tehditlere karşı birlikte mücadele etmeli.” ifadelerini kullandı.
