Haftanın tarihine bakış

ANKARA (AA) – Cumhuriyet döneminin ilk kağıt paraları 5 Aralık 1927'de tedavüle çıkarıldı.

Osmanlı İmparatorluğu'nda ilk banknotlar idari, sosyal ve yasal reformların gündeme geldiği Tanzimat Dönemi'nde, reformların finanse edilmesi amacıyla basıldı.

İlk Osmanlı banknotları Abdülmecit tarafından 1840 yılında "Kaime-ı Nakdiye-ı Mutebere" (Para Yerine Geçen Kağıt) adıyla hazine bonosu niteliğinde çıkarıldı.

Elle yapılan ve resmi mühür taşıyan bu paralar, 1842 yılından itibaren matbaada bastırılmaya başlandı.

Osmanlı Devleti, 1915 yılından itibaren de 4 yıl boyunca 160 milyon liranın üzerinde banknot çıkardı. Bu banknotlar "evrak-ı nakdiye" adı altında Türkiye Cumhuriyeti’ne intikal etti.

Evrak-ı nakdiyeler, Cumhuriyet'in ilk yıllarında para bastırılamadığından 1927 yılı sonuna kadar tedavülde kaldı.

Türkiye Büyük Millet Meclisi, 30 Aralık 1925'te kabul ettiği kanunla devletin egemenlik ve bağımsızlık sembolü olması nedeniyle yeni banknotların bastırılmasına karar verdi.

Maliye Bakanı Abdülhalik Renda başkanlığındaki komisyon 1, 5, 10, 50, 100, 500 ve bin liralık kupürlerden oluşan banknotların basılmasını kararlaştırdı.

Filigranlı kağıtlara kabartma olarak basılan banknotlar, 1 Kasım 1928 Harf Devrimi'nden önce bastırıldığı için ana metinleri eski yazı Türkçe, kupür değerleri ise Fransızca olarak yazıldı.

Tedavülde bulunan mevcut evrak-ı nakdiyeler, 4 Aralık 1927 tarihinden itibaren dolaşımdan çekildi. Türkiye Cumhuriyeti'nin bu ilk banknotları ise 5 Aralık 1927 tarihinde dolaşıma çıkarıldı.

  • Belli başlı öteki olaylar

3 Aralık

1574- Sultan II. Selim öldü.

1918- I. Dünya Savaşı'ndan sonra Londra'da yapılan Müttefik Kongresi sona erdi; Almanya'nın savaş tazminatı ödemesine karar verildi.

1923- Teşkilatı Esasiye Encümeni yeni anayasayı görüşmeye başladı.

1934- Dini kisvelerle ilgili yasaklar öngören Bazı Kisvelerin Giyilemeyeceğine Dair Kanun kabul edildi.

1942- Zonguldak'ta bir maden ocağındaki kazada 63 işçi öldü.

1956- İngiltere ve Fransa, Süveyş'ten çekileceklerini açıkladı.

1959- Dr. Fazıl Küçük Kıbrıs Cumhurbaşkanı Yardımcısı oldu.

1967- İlk kalp nakli ameliyatını, Güney Afrikalı kalp cerrahı Dr. Christian Barnard, Cape Town'da yaptı; hasta 18 gün yaşayabildi.

1971- Prof. Dr. Mümtaz Soysal 6 yıl 8 ay hapse mahkum edildi.

1971- Pakistan-Hindistan Savaşı başladı.

1981- Bülent Ecevit, 4 aylık hapis cezasını çekmek üzere Ankara Merkez Kapalı Cezaevine konuldu.

1989- Malta'da bir araya gelen ABD Başkanı George Bush ve Sovyetler Birliği Komünist Partisi Genel Sekreteri Mihail Gorbaçov, ''soğuk savaş''ın bittiğini resmen ilan etti.

1994- Şair Orhan Şaik Gökyay İstanbul'da öldü.

1999- Bakanlar Kurulu, Bolu'ya bağlı Düzce ilçesinin il, Kaynaşlı ve Derince beldelerinin de Düzce'ye bağlı ilçe yapılmasına karar verdi.

2013- ABD İflas Mahkemesi, Detroit şehrinin iflas kararını onayladı. Detroit, ABD’nin resmen iflas eden en büyük şehri oldu.

2013- Ergenekon davasının tutuklu sanıklarından CHP İzmir Milletvekili Mustafa Balbay, hakkında Anayasa Mahkemesinin verdiği karar üzerine 9 Aralık’ta Sincan Cezaevinden tahliye edildi,10 Aralık’ta TBMM Genel Kurulunda milletvekili yemini etti.

2015- Türkiye, FIFA dünya klasmanında son 12 ay içinde 329 puan toplayarak "Yılın En İyi Çıkış Yapan Takımı" ödülünün sahibi oldu.

2016- Ankara Ticaret Odası Yönetim Kurulu Başkanlığına Gürsel Baran seçildi.

2016- Irak'ta terör örgütü DEAŞ'tan kurtarma operasyonunun başladığı günden bu yana Musul'dan göç edenlerin sayısı 85 bini aştı.

2016- Siber Güvenlik konusunda faaliyet gösterecek Siber Güvenlik Kurulu ve KamuNet kuruldu.

2017- Bingöl'ün Karlıova ilçesinde etkisiz hale getirilen 4 teröristten 2'sinin PKK'nın sözde Erzurum eyaleti doğu gücü tim komutanı "Soreş" kod adlı Şahabettin Naşa ile örgütün sözde Erzurum sorumlularından "Rohat Ahmet" kod adlı Hamdusena Atala olduğu belirlendi.

4 Aralık

1897- Osmanlı Devleti ile Yunanistan arasında barış anlaşması imzalandı.

1920- Ankara'da maaşlarını alamayan öğretmenler ilk kez grev yaptı.

1929- Türk parasının değerini yükseltmek için alınacak önlemlerle her yerde yerli malı kullanılmasını hedefleyen bir kararname yayımlandı.

1933- Eskişehir Şeker Fabrikası kuruldu.

1943- İnönü-Churchil-Roosevelt arasında Kahire Konferansı yapıldı.

1945- İstanbul'da komünizm karşıtı gösteride, Tan, La Turquie, Yeni Dünya matbaaları, Berrak ve ABC kitabevleri tahrip edildi.

1955- Türkiye'de ilk elektrikli tren, İstanbul'da Sirkeci Halkalı arasında çalışmaya başladı.

1961- İngiltere'de doğum kontrol hapları serbestçe satışa çıkarıldı.

1981- ABD Başkanı Ronald Reagan CIA'nın ülkedeki casusluk faaliyetlerine izin vererek örgütün yetkilerini genişletti.

1983- Gazeteci yazar Doğan Avcıoğlu 57 yaşında yaşamını yitirdi.

1993- Rock müzisyeni Frank Zappa 52 yaşında Los Angeles'ta öldü.

1994- Yazar, çevirmen Burhan Arpad vefat etti.

2010- Tiyatro yönetmeni ve oyuncusu Deniz Uyguner hayata gözlerini yumdu.

2010- Besteci Mustafa Sevilen 91 yaşında vefat etti.

2011- KKTC'nin tarihinde üçüncü kez genel nüfus sayımı yapıldı ve KKTC'nin nüfusunun 294 bin 906 olduğu açıklandı.

2015- Gürcistan Cumhurbaşkanı Giorgi Margvelaşvili, eski Cumhurbaşkanı Mihail Saakaşvili'nin vatandaşlıktan çıkarılmasına ilişkin kararnameyi onayladı.

2016- Avusturya'da cumhurbaşkanlığı seçimini Yeşiller Partisi'nin adayı Alexander Van Der Bellen yüzde 53,8 oyla kazandı.

2017- Eski Yemen Cumhurbaşkanı Ali Abdullah Salih, Sana'nın güneyinde konvoyunu durduran Husiler tarafından öldürüldü.

5 Aralık

1492- Kristof Kolomb, Haiti'yi keşfetti.

1791- Besteci Wolfgang Amadeus Mozart, Avusturya'nın başkenti Viyana'da öldü.

1901- Çok sayıda çizgi filme imza atan Walt Disney, ABD'nin Chicago kentinde doğdu.

1920- TBMM'de ''Anadolu ve Rumeli Müdafaai Hukuk Grubu'' kuruldu, Mustafa Kemal Grup Başkanlığı'na seçildi.

1921- Britanya İmparatorluğu, İrlanda devrimci grubu Sinn Fein ile anlaşmaya vardı ve İrlanda bağımsız bir devlet oldu.

1923- Türkiye Turing ve Otomobil Kurumu kuruldu.

1926- İzlenimcilik akımının kurucularından Fransız ressam Claude Monet öldü.

1927- Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk Washington Büyükelçisi Ahmet Muhtar, güven mektubunu sundu.

1927- Cumhuriyet döneminin ilk kağıt paraları tedavüle çıkarıldı.

1933- ABD'de 14 yıldır devam eden içki yasağı kaldırıldı.

1934- Türk kadınına seçme ve seçilme hakkı tanındı.

1945- Gazeteci ve iktisatçı Profesör Suphi Nuri İleri öldü.

1950- Milli Savunma Bakanlığı, Kore'deki askerlerin yüzde 10'unun kaybedildiğini açıkladı.

1978- Sovyetler Birliği, Afganistan ile 20 yıllık dostluk anlaşması imzaladı.

1987- Cibali Tütün Fabrikası yandı.

1997- Irak'ın kuzeyinde bazı kamplara yerleşerek kış mevsimini geçirmeye hazırlanan teröristlere karşı ''Süpürme Harekatı'' başlatıldı.

1998- Gazeteci Erhan Akyıldız, kalp krizi sonucu vefat etti.

2003- Türk Telekomünikasyon AŞ'nin hızlı internet uygulaması ADSL kullanıma açıldı.

2013- Bir dönem İzmir Devlet Tiyatrosu Müdürlüğü de yapan tiyatrocu Fikret Tartan, 76 yaşında hayatını kaybetti.

2013- Güney Afrika'nın efsanevi lideri Nelson Mandela, 95 yaşında hayata gözlerini yumdu.

2016- Türk Silahlı Kuvvetlerinin hedef istihbaratına yönelik ihtiyacını, coğrafi kısıtlama olmaksızın dünyanın her yerinden yüksek çözünürlüklü uydu görüntüsü ile karşılayacak GÖKTÜRK-1 uydusu, Fransız Guyanası'ndan fırlatıldı.

2017- Batı Afrika ülkesi Sierra Leone'a ait dünyanın en büyük işlenmemiş elmaslarından biri olan 709 karatlık "Barış Elması" 6,5 milyon dolara satıldı.

6 Aralık

343- ''Aziz Nicholaos'' ya da ''Noel Baba'' olarak da bilinen ve Antalya'nın Kale ilçesine bağlı Demre beldesinde yaşayan Aya Nikola 65 yaşında öldü.

1492- Kristof Kolomb altın araştırmaları yapmak için Santa Domingo Adası'na vardı.

1862- ABD Başkanı Abraham Lincoln, Minnesota'daki Sioux isyanına katılarak tutuklanan 303 Kızıldereli'den 39'unun asılmasına karar verdi. İdamlar 26 Aralık'ta infaz edildi.

1877- Thomas A. Edison ilk ses kaydını yaptı.

1936- Çok sayıda şiiri bestelenen Şair Leyla (Saz) Hanım öldü.

1938- Fransa ve Almanya dostluk anlaşması imzaladı.

1940- Yunanistan, Arnavutluk'ta Premete kentini işgal etti.

1941- İngiltere, Romanya, Macaristan ve Finlandiya'ya savaş ilan etti.

1959- ABD Başkanı Eisenhower, resmi bir ziyaret için Türkiye'ye geldi.

1971- Hindistan, Pakistan'dan bağımsızlığını ilan eden Bangladeş Demokratik Cumhuriyeti'ni tanıdığını açıkladı.

1972- Yazar, gazeteci Adnan Veli Kanık 56 yaşında öldü.

2007- Heykeltıraş Prof. Dr. Tankut Öktem, Üsküdar'da trafik kazasında öldü.

2013- Ürdün, BM Güvenlik Konseyi üyeliğine seçildi.

2016- Anadolu Ajansı, Anadolu Yayıncılar Derneğince düzenlenen "2. Anadolu Medya Ödül Töreni"nde "Yılın Haber Ajansı" ödülüne layık görüldü.

2017- ABD Başkanı Donald Trump, Kudüs'ü resmen "İsrail'in başkenti" olarak tanıdığını, Tel Aviv'deki Amerikan Büyükelçiliğinin Kudüs'e taşınacağını açıkladı.

7 Aralık

1842- New York Filarmoni Orkestrası ilk konserini verdi.

1894- Süveyş Kanalı'nı hayata geçiren Fransız diplomat Ferdinand de Lesseps öldü.

1921- Sadrazam Sait Halim Paşa, Roma'da bir Ermeni tedhişçi tarafından öldürüldü.

1925- İstiklal Mahkemesi, Erzurum'da çalışmalarına başladı.

1932- Muhsin Ertuğrul'un ''Bir Millet Uyanıyor'' filmi gösterime girdi.

1941- Japon uçakları Amerikan deniz üssü Pearl Harbor'u bombaladı. 5 savaş gemisi, 14 gemi, 200 uçak kaybedildi, 2 bin 400 kişi öldü.

1944- Reşat Ekrem Koçu'nun İstanbul Ansiklopedisi'nin ilk fasikülü çıktı.

1956- ''Çalıkuşu''nun yazarı Reşat Nuri Güntekin 67 yaşında Londra'da öldü.

1958- İstanbul'da sokaklarda ''hoola-hoop'' (hulahop) çevirmek yasaklandı.

1972- Apollo 17 uzay mekiği, Cape Canaveral Uzay Üssü'nden fırlatıldı.

1974- ''Hayali Küçük Ali'' olarak tanınan Karagöz oynatıcısı, yazar Mehmed Muhiddin Sevilen 88 yaşında öldü.

1979- İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi öğretim üyesi Prof. Dr. Cavit Orhan Tütengil, uğradığı saldırıda 58 yaşında hayatını kaybetti.

1988- Nemrut Dağı Ulusal Parkı açıldı.

1988- Ermenistan'daki depremde yaklaşık 100 bin kişi öldü.

1991- Devrimci İşçi Sendikaları Konfederasyonunun (DİSK) Genel Kurulu 11 yıl aradan sonra toplandı.

1992- Fotoğraf sanatçısı yönetmen Şahin Kaygun 41 yaşında vefat etti.

1993- Ressam Abidin Dino 80 yaşında öldü.

2002- Türkiye güzeli Azra Akın, Londra'da yapılan yarışmada Dünya Güzeli seçildi.

2004- Sahnede kaza sonucu komaya giren tiyatro sanatçısı Eren Uluergüven'e beyin ölümü tanısı konuldu.

2006- Cargill, Bursa 1. İdare Mahkemesinin ''yürütmeyi durdurma'' kararı üzerine 47 gün ara verdiği üretime yeniden başladı.

2015- Çorum'da ev için yapılan temel kazısı sırasında Roma dönemine ait yaklaşık bin 900 yıllık lahit bulundu.

2016- Gülhane Askeri Tıp Akademisi (GATA) yoğun bakım servisinde yaklaşık bir aydır kalp yetmezliği tedavisi gören eski TBMM Başkanı İsmet Sezgin, 88 yaşında hayatını kaybetti.

2017- Gök bilimciler en uzak süper kütleli kara delik keşfetti. 13 milyar ışık yılı uzaktaki kara deliğin kütlesi Güneş'inkinin yaklaşık 800 milyon katı büyüklükte.

2017- Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Yunanistan'a 65 yılın ardından devlet başkanı düzeyinde ilk resmi ziyareti gerçekleştirdi.

8 Aralık

1808- Napolyon Bonapart komutasındaki Fransız ordusu Madrid'e girdi.

1911- Mustafa Kemal, Bingazi-Derne-Tobruk bölgesinde yerli halkı örgütleyerek, İtalyan kuvvetlerine karşı başarılı direnişlerde bulundu.

1941- Amerika ve İngiltere, Japonya'ya savaş ilan etti.

1948- Birleşmiş Milletler, Güney Kore'nin tanınmasını onayladı.

1967- Kıbrıs'taki kriz sonrasında Yunan askerlerinin adadan tahliyesine başlandı.

1980- Şarkıcı John Lennon bir hayranı tarafından öldürüldü.

1987- 9. Nantes 3 Kıta Film Şenliği'nde büyük ödül Ömer Kavur'un ''Anayurt Oteli'' filmine verildi.

1992- TBMM, Somali'ye asker gönderilmesini kararlaştırdı.

1995- Kamu Emekçileri Sendikaları Konfederasyonu (KESK) kuruldu.

2000- Uluslararası Halter Federasyonunun Atina'daki kongresinde ilk kez bir sporcu olarak Naim Süleymanoğlu asbaşkanlığa seçildi.

2015- ABD'de Cumhuriyetçilerin başkan aday adaylarından Donald Trump, göçmen ya da turist olarak ülkeye girmek isteyen Müslümanların alınmaması çağrısı yaptı.

2016- Kamuoyunda "Kozmik Oda" olarak anılan soruşturmayı yürüten, FETÖ'ye yönelik soruşturma kapsamında gözaltına alınan eski Ankara Cumhuriyet Savcısı Mustafa Bilgili tutuklandı.

2016- Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov, Suriye'de rejimin, sivillerin tahliyesi amacıyla Halep'teki askeri operasyonlarına ara verdiğini açıkladı.

2016- Oya Baydar, "Sıcak Külleri Kaldı" adlı romanıyla 2016 Türk-Fransız Edebiyat Ödülü'nü Paris'te düzenlenen törenle aldı.

9 Aralık

1893- İstanbul'da günlerdir süren soğuk hava yüzünden Haliç dondu.

1917- Kudüs, İngiliz ordularının işgal etmesiyle Osmanlı Devleti'nin elinden çıktı.

1923- İstanbul'da, Ağa Han'ın Başbakan İsmet Paşa'ya gönderdiği mektubu yayımlayan gazeteciler tutuklandı.

1925- Yerli kumaştan elbise giyilmesi kanunu çıktı.

1926- Darülelhan'da (konservatuar) Türk müziği öğretimine son verildi.

1928- Latin harfleriyle ilk mezar taşı dikildi. Avukat Ali Kemal Bey, annesi Aliye Hanım'ın mezar taşını Latin harfleriyle yazdırdı.

1938- Başkent Ankara'nın yeni tren garı hizmete açıldı.

1945- Fenerbahçe, Yunanistan'ın Enosis takımını 5-1 yendi.

1949- Birleşmiş Milletler, Kudüs'te yönetimi aldı.

1950- Harry Gold, II. Dünya Savaşı sırasında atom bombasının sırlarını Sovyetler Birliği'ne verdiği için 30 yıl hapisle cezalandırıldı.

1952- Tiyatro sanatçıları Ruhi Su, Ulvi Uraz, Aclan Sayılgan, Kemal Bekir Özmanav, Süheyl Terek tutuklandı. Sanatçıların Paris'te faaliyet gösteren ''İleri Jön Türkler'' örgütüyle ilişkileri olduğu iddia edildi.

1957- Kurtuluş Savaşı komutanlarından emekli Tümgeneral Ali İhsan Sabis hayatını kaybetti.

1987- Gazze Şeridi'ndeki Cebaliye mülteci kampına İsrail askerinin saldırısı ile ''intifada''nın ilk şehitleri verildi.

1999- Düzce'nin il, Kaynaşlı ve Derince'nin ilçe yapılmasına ilişkin Kanun Hükmünde Kararname Resmi Gazete'de yayımlandı.

2003- Eski Başbakan Mesut Yılmaz ile eski Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Cumhur Ersümer hakkında, Türkbank ihalesine fesat karıştırdıkları gerekçesiyle Meclis Soruşturması açıldı.

2004- STFA Grubunun kurucularından Fevzi Akkaya, 97 yaşında vefat etti.

2007- ''İktisadın duayeni'' olarak tanınan Prof. Dr. Sabahattin Zaim, 81 yaşında İstanbul'da tedavi gördüğü hastanede vefat etti.

2015- Birleşmiş Milletler (BM) İklim Değişikliği Taraflar Konferansı'na katılan 38 ülkenin, küresel jeotermal enerjinin payını artırmak için Küresel Jeotermal İttifakı'nı kurduğu açıklandı.

2015- Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansının (TİKA) çalışmaları sonucunda, 1566'daki Zigetvar Kuşatması sırasında hayatını kaybeden Kanuni Sultan Süleyman'ın iç organlarının defnedildiği yer bulundu.

2016- Dünyanın yörüngesinde dolaşan ilk Amerikalı astronot, eski denizci ve senatör John Glenn, 95 yaşında hayatını kaybetti.

2017- Birleşmiş Milletler, 1990 yılında Kuveyt'i işgali nedeniyle Irak'a uyguladığı yaptırımları kaldırdı.

ALATURKA AİLESİ ÜYELERİ NE DİYOR?