Makedonya'nın eski başbakanından Macaristan'a iltica talebi

ÜSKÜP (AA) – Makedonya'nın eski başbakanlarından Nikola Gruevski, Macaristan'dan siyasi iltica talebinde bulundu.

2006-2016 yılları arasında Makedonya'da başbakanlık yapan Gruevski, resmi Facebook hesabından yaptığı açıklamada, son günlerde ölüm tehditleri aldığını belirtti.

Gruevski açıklamasında, "Ben şu anda Budapeşte'deyim. Macaristan hükümetinden siyasi iltica talebinde bulundum." ifadelerini kullandı.

Makedon siyasetçi, Makedonya davasına sadık kalacağını ve ondan asla vazgeçmeyeceğini vurguladı.

Gruevski, başbakanlığı döneminde yaklaşık 600 bin avro değerindeki lüks otomobilin yasa dışı satın alınması nedeniyle mayıs ayında iki yıl hapse mahkum edilmişti.

Kararı temyize götüren Gruevski'nin itirazı kabul edilmemiş ve iki yıllık hapis cezası onaylanmıştı.

Advertisements

AA'nın Makedonca yayını 3 yaşında

ÜSKÜP (AA) – Anadolu Ajansının (AA) 100. yıl vizyonu kapsamında 9 Kasım 2015'te hayata geçirdiği Makedonca yayını 3. yılını doldurdu.

Türkiye'nin küresel anlamda artan etkinliğine paralel olarak, AA'nın başlattığı çok dilli yayıncılık adımları Balkanlar'da da kısa sürede meyvelerini verdi.

Makedonya'nın başkenti Üsküp'te Arnavutça yayını ile faaliyet gösteren Makedonca servisi, 3 yıl içerisinde ülkenin önemli bir haber kaynağı oldu.

Faaliyete başladığı tarihten itibaren Balkanlar, Türkiye ve dünyadan 39 bin 310 haber, 16 bin 170 fotoğraf galerisi ve 9 bin 427 görüntü yayımlayan Makedonca servisi, bu süre zarfında ülkede ve bölgedeki en önemli haber kaynakları arasına girmeyi başardı.

Makedonca servisi, özellikle Fetullahçı Terör Örgütü (FETÖ) hakkında yaptığı haberlerle, örgütün farklı alanlarda faaliyet gösterdiği Makedonya'da da halkın FETÖ tehlikesi konusunda bilinçlenmesine önemli katkılar sağladı.

Bölge medyası, AA'nın Makedonca yayınına kısa zamanda büyük ilgi gösterdi.

AA Türkçenin yanı sıra İngilizce, Arapça, Fransızca, Boşnakça-Hırvatça-Sırpça (BHS), Rusça, Kürtçe, Arnavutça, Makedonca, Farsça, Endonezce ve İspanyolca dillerinde yayın yapıyor.

Fenerbahçe'ye Üsküp'ten ziyaretçi

İSTANBUL (AA) – Makedonya'nın başkenti Üsküp'ün belediye başkanı Petre Şilegov ve beraberindeki heyet, Fenerbahçe Kulübü Yüksek Divan Kurulu Başkanı Vefa Küçük'e ziyarette bulundu.

Fenerbahçe Kulübünün internet sitesinde yer alan bilgiye göre, Şilegov ve beraberindeki heyet, yüksek divan kurulu başkanı Vefa Küçük'ü makamında ziyaret etti.

Ziyaretin ardından Üsküp Belediye Başkanı ve beraberindeki heyet, müze müdürü Alp Bacıoğlu eşliğinde Ülker Stadı'nda yer alan Fenerbahçe Müzesi'ni gezdi. Burada kulüp ve Türk spor tarihi hakkında bilgiler alan Şilegov, Fenerbahçe Futbol Takımı'nın kazandığı şampiyonluk kupalarını ve kulübün Kurtuluş Savaşı'na destek için silah kaçırma faaliyetlerini anlatan canlandırmaları inceledi.

Aytmatov ile Cumabay Makedonya'da anıldı

ÜSKÜP (AA) – Kırgız yazar Cengiz Aytmatov ile Kazak şair Mağcan Cumabay, Makedonya'nın başkenti Üsküp'te anıldı.

Aytmatov'un 90'ıncı, Cumabay'ın ise 125'inci doğum yılı dolayısıyla Uluslararası Türk Kültürü Teşkilatı (TÜRKSOY), Yunus Emre Enstitüsü (YEE), Uluslararası Vizyon Üniversitesi ile Aziz Kiril ve Metodiy Üniversitesi iş birliğinde anma programı düzenlendi.

Programa, Türkiye'nin Üsküp Büyükelçiliği ile ülkedeki Türk kurumlarının temsilcilerinin yanı sıra Makedonya'daki Türk Hareket Partisi (THP) Genel Başkanı ve milletvekili Enes İbrahim, Türk Demokratik Partisi (TDP) Genel Başkanı Beycan İlyas, Türk Milli Birlik Hareketi (TMBH) Genel Başkanı Erdoğan Saraç da katıldı.

TÜRKSOY Genel Sekreter Yardımcısı Prof. Dr. Fırat Purtaş, AA muhabirine yaptığı açıklamada, daha önce de Balkanlar'da çeşitli etkinlikler düzenlediklerini ifade ederek, iki gün önce Kosova'da da anma programı yaptıklarını aktardı.

Türkiye, Kırgızistan ve Kazakistan'dan akademisyenlerin Aytmatov ve Cumabay'ı katılımcılara tanıtacağını dile getiren Purtaş, "Bu tür faaliyetlerle ortak kültür coğrafyamızda toplumlar arasındaki tanışıklığı daha da güçlendirmeyi, kültürel ortaklığı daha da arttırmayı hedefliyoruz." dedi.

Kültür ve sanatın insanları birleştirdiğine inandığını dile getiren Purtaş, "Bu dönemde, bütün dünyanın olduğu gibi bizim coğrafyamızın da Balkanlar'ın, Anadolu'nun, Kafkasya'nın ve Orta Asya'nın da en fazla ihtiyaç duyduğu şey karşılıklı iletişim, etkileşim ve barış içerisinde bir arada yaşama." diye konuştu.

Purtaş, yaptıkları çalışmalarla barışın insanların zihninde inşa edilmesi hedefini, TÜRKSOY kültür coğrafyasını paylaşan insanlara yerleştirmeyi amaçladıklarını kaydetti.

– "Elmanın bir yarısı Balkanlar ise diğer yarısı Anadolu'dur"

Yıldırım Beyazıt Üniversitesi İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü Öğretim Üyesi Dr. Oğuzhan Aydın, bu iki Türk düşünürün Türkistan, Balkanlar, Anadolu ve Türk dünyasının her tarafında anıldığını söyledi.

Aytmatov ve Cumabay'ın Türk kültürü ve irfan geleneğinin Anadolu'ya ve Balkanlar'a ruh veren şahsiyetleri olduğunu vurgulayan Aydın, Aytmatov'un eserlerinin dünyanın birçok diline tercüme edildiğini aktardı.

Türklerin Buhara'da doğurdukları medeniyetlerini buradan Bursa'ya ardından Balkanlar'a getirdiklerini belirten Aydın, şöyle devam etti:

"Üsküp, Yahya Kemal'in diyarı. Prizren, Priştine, İpek Mehmet Akif'in diyarı, Şemsettin Sami'nin diyarı. Onların da bu Balkan havasını soluduklarını, Balkan coğrafyasının aslında Anadolu ve Türkistan coğrafyasından hiçbir farkının olmadığını burada görüyoruz. Elmanın bir yarısı Balkanlar ise diğer yarısı muhakkak Anadolu'dur."

Aziz Kiril ve Metodiy Üniversitesi "Blaje Koneski" Filoloji Fakültesi Türkoloji Bölüm Başkanı Prof. Dr. Oktay Ahmed de Aytmatov'un dünyada en çok bilinen Türk yazar olduğunu, Cumabay'ın ise Türkiye ve Atatürk sevgisiyle tanındığını aktardı.

Uluslararası Vizyon Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Fadıl Hoca ise Türk dünyasının temsilcileri olarak bu programla bölge halkına her iki edebiyatçıyı tanıtmayı amaçladıklarını söyledi.

Programda Aytmatov ile Cumabay'ın yaşantılarından kesitlerin yer aldığı görüntüler izlendi, iki yazar hakkında sunumlar yapıldı.

Aytmatov ve Cumabay için yarın da ülkenin kuzeybatısındaki Gostivar'da program düzenlenecek.

Makedonya'da isim değişikliği sürecine yeşil ışık

ÜSKÜP (AA) – Makedonya Meclisinde yapılan oylamada, Yunanistan ile daha önce varılan anlaşma kapsamında ülkenin adının "Kuzey Makedonya" olarak değiştirilmesini kapsayan anayasa değişikliği önerisi kabul edildi.

Makedonya Meclisinde hafta başından beri tartışılan anayasa değişikliği konusundaki öneri oylamaya sunuldu. Önerinin kabul edilmesi için gerekli 3'te 2'lik çoğunluk bazı muhalefet milletvekillerinin de desteği ile sağlandı. 120 sandalyeli mecliste 80 milletvekili öneri lehine oy verdi.

Anayasa'da değişiklik yapılmasına ilişkin önerinin kabul edilmesi ile isim değişikliği sürecine de yeşil ışık yakılmış oldu.

Önerinin kabulünden sonra ikinci aşamada Anayasa'da hangi maddelerde değişiklik yapılacağı oylanacak. Bu oylamada 120 milletvekilinden en az 61'inin desteği gerekecek. Üçüncü ve son aşamada ise nihai olarak anayasa değişiklikleri oylanacak. Bu son aşamada yeniden 3'te 2'lik çoğunluk aranacak.

Anayasa'da yapılacak değişikliklerin en önemlisi, Yunanistan ile Makedonya arasında geçen haziranda imzalanan anlaşma çerçevesinde Makedonya'nın adının "Kuzey Makedonya" olarak değiştirilmesini kapsıyor.

İki ülke arasında yıllardır devam eden isim meselesini çözen anlaşmanın kabulüne ilişkin istişare referandumu Makedonya'da 30 Eylül'de yapılmış ancak referandum yeterli katılım olmadığı için başarısız olmuştu. Katılımın yüzde 36,91 seviyesinde kaldığı referandumda, sandığa giden seçmenlerin yüzde 91,46'sı "evet", yüzde 5,65'i "hayır" oyu kullanmıştı.

– İsim sorunu nedir?

Başta Türkiye olmak üzere birçok devlet, Makedonya'yı anayasal adı olan "Makedonya Cumhuriyeti" ismiyle tanısa da Yunanistan, kendi sınırları içinde "Makedonya" isimli bir bölge bulunduğu gerekçesiyle ülkenin isminin değiştirilmesini talep ediyordu.

Makedonya, bağımsızlığını ilan ettiği 1991'den bu yana güney komşusu Yunanistan ile devam eden isim sorunu nedeniyle Avrupa Birliği (AB) ve NATO'ya üye olamıyor.

Makedonya'nın uluslararası tanınırlığı, ülkenin Birleşmiş Milletler (BM) Genel Kurulu'nda oy birliğiyle BM üyeliğine kabul edildiği 1993 yılının nisan ayında kesinlik kazanmış ancak güney komşusu Yunanistan'ın itirazıyla geçici referans olarak "Eski Yugoslavya Cumhuriyeti Makedonya (FYROM)" adıyla üyeliğe kabul edilmişti.

Yunanistan Başbakanı Aleksis Çipras ile Makedonya Başbakanı Zoran Zaev, 12 Haziran'da ülkelerinde düzenledikleri basın toplantılarında görüşmeler neticesinde "Kuzey Makedonya Cumhuriyeti" adı üzerinde anlaştıklarını açıklamış, iki ülke hükümet temsilcilerin katılımıyla 17 Haziran'da imzalar atılmıştı.

Makedonya ve Yunanistan'ın, vardıkları anlaşmada yer alan yükümlülüklerini tamamen yerine getirmelerinin ardından Makedonya'nın "Kuzey Makedonya Cumhuriyeti" ismi ile resmi olarak NATO'nun 30. üyesi olması bekleniyor.

Makedonya NATO ile katılım müzakerelerine başlayacak

ÜSKÜP (AA) – Makedonya, NATO ile katılım müzakerelerine perşembe günü resmen başlayacak.

Makedonya Savunma Bakanı Radmila Şekerinska, Dışişleri Bakanı Nikola Dimitrov ve NATO Ulusal Koordinatörü Stevo Pendarovski ile düzenlediği ortak basın toplantısında, NATO ile katılım müzakerelerine perşembe günü resmen başlanacağını söyledi.

Katılım müzakerelerine dair iyimser olduklarını ve başarılı olmak istediklerini belirten Şekerinsk, "Önümüzde, 900 milyondan fazla insanın yüksek kalitede yaşama sahip olduğu ülkeleri bir araya getiren en güçlü kolektif güvenlik ittifakının üyesi olması şansı var." değerlendirmesinde bulundu.

Makedonya'ya NATO üyeliği yolunu açacak, Yunanistan ile aralarındaki isim sorununun çözümüne ilişkin anlaşmanın mecliste görüşülüyor olmasına da değinen Şekerinska, tüm milletvekillerinin bu tarihi şans ve sorumlulukla karşı karşıya bulunduğunu kaydetti.

Şekerinska, milletvekillerinin anlaşmanın onaylanması noktasında "evet" düğmesine basarak Makedonya'nın NATO'ya üye olma yolundaki 27 yıllık maratonun son adımlarına katıldıklarını ifade etti.

Dışişleri Bakanı Dimitrov da Makedonya'nın 1993'teki ilk meclis bildirisini anımsatarak, bu bildiride tüm siyasi partilerin ülkenin geleceğini NATO üyeliğinde gördüklerini belirttiklerini aktardı.

18-19 Ekim'de katılım müzakerelerinin resmen başlayacağını duyuran Dimitrov, "Bu, kısa bir süreç. Bu yılın sonu ya da gelecek yılın başına kadar tamamlanacak. Reformların devamına yönelik bir program hazırladık. Hukukun üstünlüğü, yargı reformları, yolsuzluk ve organize suçlarla mücadele özellikle vurgulandı." diye konuştu.

NATO Ulusal Koordinatörü Pendarovski de sürecin teknik kısmına değinerek, "Makedonya, fiilen, bizi en büyük stratejik hedefimizi hayata geçirme noktasına getirecek esas adımı teşkil eden NATO'ya katılım öncesi son aşamayı açmaktadır." dedi.

Yetkili kurumlar tarafından yapılan analizlere göre, Makedonya'nın NATO üyeliğinin ülkenin güvenliği ve istikrarı açısından önemli olacağını vurgulayan Pendarovski, bunun aynı zamanda Batı Balkanlar'ın bölgesel güvenlik, istikrar ve refahı için de olumlu örnek olacağının altını çizdi.

Yunanistan ile aralarındaki isim sorununu çözen Prespa Anlaşması'nın imzalanmasının ardından haziran ayında NATO'ya üyelik daveti alarak sürecin ilk aşamasını başlatan Makedonya, katılım müzakerelerine başlayarak üyelik sürecinin ikinci aşamasına girecek.

İsim sorunu nedeniyle Yunanistan, uzun yıllardır Makedonya'nın NATO ve Avrupa Birliği (AB) üyelik süreçlerini engelliyordu.

Makedonyalı “boykot” yanlılarından “başarısız referandum” kutlaması

ÜSKÜP (AA) – Makedonya'da, Yunanistan ile aralarındaki isim sorununu çözen anlaşmanın kabulüne ilişkin yapılan istişare referandumuna yeterli katılımın sağlanamaması "boykot" yanlıları tarafından kutlandı.

Başkent Üsküp'teki meclis binası önünde toplanan yüzlerce kişi, "referandumun başarısızlığını" kutladı.

"Boykot ediyorum" adı verilen grup tarafından düzenlenen kutlamaya katılanlar, halay çekip şarkı söyledi. Ellerinde Makedonya bayrakları bulunan grup, "Boykot oy kullanmıyor demektir", "Size, ismim ve kimliğimle müzakere etme hakkını kim verdi?" yazılı dövizler taşıdı.

Dünya Makedon Kongresi Başkanı Todor Petrov, yaptığı konuşmada, bugünün Makedon tarihi için büyük bir gün olduğunu vurgulayarak, burada devletin ismi ve milletin kimliğinin korunduğunu, bununla gurur duyulması gerektiğini ifade etti.

Makedonya'nın adının değiştirilmesini öngören anlaşmanın kabulüne ilişkin referanduma karşı olduklarını göstermek için toplandıklarını kaydeden Petrov, Devlet Seçim Komisyonunun açıkladığı sonuçları kabul etmediklerini söyledi.

Petrov, iki ülke arasındaki anlaşmanın kabul edilerek Makedonya'nın NATO ve Avrupa Birliğine (AB) üyeliği ile devletin adının ve milletin kimliğinin değiştirilmesi kararının, bugünkü referandumda kabul edilmediğini savundu.

Makedonya'nın adının "Kuzey Makedonya Cumhuriyeti" olarak değiştirilmesini öngören anlaşmanın kabulüne ilişkin hukuki bağlayıcılığı olmayan bu istişare referandumunda halka "Makedonya ve Yunanistan arasındaki anlaşmayı kabul ederek Avrupa Birliği (AB) ve NATO üyeliğine var mısınız?" sorusu yöneltildi.

Referandumun geçerli sayılabilmesi için kayıtlı seçmen sayısının yarısından bir fazlasının oy kullanması gerekirken, bu oran sandıkların kapatılmasına yarım saat kala yüzde 34,09 olarak açıklanmıştı.

Makedonya Başbakanı Zaev'den “referandum” değerlendirmesi

ÜSKÜP (AA) – Makedonya Başbakanı Zoran Zaev, Yunanistan ile aralarındaki isim sorununu çözen anlaşmanın kabulüne ilişkin bugün yapılan referandum hakkında, "Vatandaşların iradesi tartışılmazdır, buna saygı gösterilmesi gerekir." değerlendirmesinde bulundu.

Zaev, oy kullanma işleminin sona ermesinin ardından düzenlendiği basın toplantısında, yerel saatle 18.30 itibarıyla yüzde 34,09 katılımın olduğu ve katılımın yüzde 50'nin altında kalması durumunda geçersiz sayılacak referanduma ilişkin değerlendirmede bulundu.

Makedonya vatandaşları ve kurumlarının "sakin" ve "demokratik" bir referandum günü geçirdiğini, referandumda verilen oyların nihai olduğunu belirten Zaev, "Vatandaşların iradesi tartışılmazdır, buna saygı gösterilmesi gerekir." dedi.

İstişari olan bu referandumda oy kullananların iradesinin, mecliste siyasi eyleme dönüşmesi gerektiğini söyleyen Zaev, muhalefetteki İç Makedon Devrimci Örgütü-Makedonya Ulusal Demokratik Birliği (VMRO-DPMNE) milletvekillerinden, oy kullanan vatandaşların çoğunluğunun seçimine saygı göstermelerini beklediğini kaydetti.

Zaev, "Aksi takdirde diğer demokratik aracı kullanmamız gerekecek. Bu da hemen erken genel seçimler demek." ifadesini kullandı.

Vatandaşların onurlu ve özgür bir şekilde oylarını kullandıklarına işaret eden Zaev, "Beklediğimiz gibi görünür bir çoğunluk varsa o zaman gelecek bellidir. Meclisteki milletvekillerin sesi, Makedonya'nın tüm vatandaşları için daha iyi yaşam ve NATO ile AB süreçlerini hızlandırma yönünde olmalı."diye konuştu.

Makedonya Devlet Seçim Komisyonundan (DİK) yapılan açıklamaya göre, vatandaşlara "Makedonya ve Yunanistan arasındaki anlaşmayı kabul ederek Avrupa Birliği (AB) ve NATO üyeliğine var mısınız?" sorusunun yöneltildiği referandumda, yerel saatle 18.30 itibarıyla kayıtlı seçmenlerin yüzde 34,09'u oy kullandı. Referandumun geçerli sayılabilmesi için kayıtlı 1 milyon 806 bin 336 seçmenin yarısından bir fazlasının, yani en az 903 bin 169 seçmenin oy kullanması gerekiyordu.

Makedonya'nın adının "Kuzey Makedonya Cumhuriyeti" olarak değiştirilmesini öngören anlaşmanın kabulüne ilişkin referanduma katılan nihai seçmen sayısı ise henüz açıklanmadı.

Makedonya'daki referandumda oy kullanma işlemi tamamlandı

ÜSKÜP (AA) – Makedonya'da, Yunanistan ile aralarındaki isim sorununu çözen anlaşmanın kabulüne ilişkin yapılan referandumda oy kullanma işlemi sona erdi.

Makedonya Devlet Seçim Komisyonundan (DİK) yapılan açıklamaya göre, yerel saatle 07.00'de başlayan oy kullanma işlemi 19.00 itibarıyla sona erdi. Yerel saatle 18.30 itibarıyla kayıtlı 1 milyon 806 bin 336 seçmenin yüzde 34,09'u oy kullandı.

Referandumun geçerli sayılabilmesi için kayıtlı seçmen sayısının yarısından bir fazlasının, yani en az 903 bin 169 seçmenin oy kullanması gerekiyor.

Referanduma katılan nihai seçmen sayısı henüz açıklanmadı.

Makedonya'nın adının "Kuzey Makedonya Cumhuriyeti" olarak değiştirilmesini öngören anlaşmanın kabulüne ilişkin bu istişari referandumda halka "Makedonya ve Yunanistan arasındaki anlaşmayı kabul ederek Avrupa Birliği (AB) ve NATO üyeliğine var mısınız?" sorusu yöneltildi.

"Tarihi" olarak nitelendirilen referandumu, 11 bin 907 yerli ve 493 yabancı gözlemci izledi.

Limak Holding'ten Makedonya'da 250 milyon avroluk yatırım

ÜSKÜP (AA) – Türk şirketi Limak Holding tarafından, Makedonya'nın başkenti Üsküp'te başlatılan 250 milyon avro değerindeki Limak Diamond Karma Kullanımlı Üstyapı Projesi'ne ilişkin tanıtım etkinliği düzenlendi.

Etkinliğe, Makedonya Başbakanı Zoran Zaev, Başbakan Yardımcısı Koço Angyuşev, Türk kökenli Devlet Bakanı Adnan Kahil, Üsküp Belediye Başkanı Petre Şilegov ve Limak Holding Yönetim Kurulu Üyesi Serdar Bacaksız'ın yanı sıra birçok davetli katıldı.

Makedonya Başbakanı Zaev, burada yaptığı konuşmada, etkileyici olarak nitelendirdiği "Limak Diamond" projesinin tanıtımında bulunmaktan duyduğu memnuniyeti dile getirerek, dünyaca ünlü bu şirketin diğer tüm potansiyel yatırımcıları Makedonya'ya gelmeleri yönünde teşvik edeceğini kaydetti.

Zaev, "Limak Holding'in, teknik kabiliyetleri, sosyal sorumluluğu, uzun yıllar olan deneyimi ve iş etiğini birleştiren bir kurum olarak bizdeki yabancı yatırımcılar portföyüne katılması, şüphesiz tüm potansiyel yatırımcıları, ülkemize daha hızlı gelmeleri yönünde teşvik edecek bir etken olacaktır." şeklinde konuştu.

Limak Holding Yönetim Kurulu Üyesi Bacaksız da Makedonya'da yaptıkları bu ilk projenin kendileri için ayrı bir öneme sahip olduğunu ifade ederek, Limak Holding'in küresel anlamda çalışma yürüttüğü alanda lider olduğunu vurguladı.

Bacaksız, "Bu tesis en yüksek sismolojik ve diğer uyumlu standartlarla inşa edilecek. Üsküp Müzesi de otantik bir şekilde bu tesis kapsamına dahil olacak." dedi.

Başbakan Yardımcısı Angyuşev ise böyle büyük bir çalışmaya duyduğu hayranlığı ifade ederek, "40 ayda tamamlanacak 250 milyon avro değerinde bir yatırım. Makedonya'nın Gayri Safi Yurtiçi Hasılası'na aylık 5 milyon avro etkisi olacağı tahmin ediliyor." değerlendirmesinde bulundu.

Öte yandan, Üsküp Belediye Başkanı Şilegov, Üsküp'te ilk defa 6 şerit ve 800 metre uzunluğunda bir alt geçidin inşa edildiğini kaydederek, bu projeyi 'şaheser' olarak nitelendirdi.

Yaklaşık 325 bin metrekare brüt alana sahip karma kullanımlı projenin, alt geçit, geçit üzerinde AVM, 2 bin 800 araç kapasiteli katlı otopark, 142 odalı otel, ofis, 772 daire ve apartman, restoranlar ve spor salonu gibi alanlar içerdiği ifade edildi.