Nigeria: Herdsman-farmer clashes stoke new tensions

By Rafiu Ajakaye

LAGOS, Nigeria (AA) – Clashes between herdsmen and farmers have assumed a frightening dimension across much of Nigeria’s savanna region, increasingly edging out the once intractable Boko Haram insurgency from the country’s security front burner.

In the Agatu communities of central Nigeria’s Benue state, hundreds were reported killed in February during raids blamed on alleged Fulani herdsmen. Former Nigerian Senate President David Mark claimed in a statement on March 12 that “up to 500 people had been massacred” in the raids. In a statement condemning the killings and directing massive security deployment, President Muhammadu Buhari acknowledged that over 100 had been killed.

A few other deadly clashes have also been reported in parts of the north-central Kwara, Nasarawa, and Niger states.

On April 25, over 20 people were reported killed in the Nnimbo community of the southeastern Enugu state in similar incidents blamed on herdsmen, according to conservative accounts. Pictures were published on the social media of people – mostly women and children – hacked to death by the attackers, drawing nationwide outrage.

The perpetrators of the crime in Benue and Enugu are alleged to be Fulani, the tribesmen of President Muhammadu Buhari, who reportedly herded their cattle through farmlands belonging to other people. This has raised mutual suspicion, with many critics down south going so far as accusing Buhari, a northerner, of looking the other way as his “northern kinsmen” ravage the country.

Not even a police clarification that the killings in Enugu were not by herdsmen has helped defuse the tension.

In what some have blamed on the resultant ethnic profiling and anger against Fulani, 20 Fulani herdsmen and 83 cows got killed in the Adayi community of the northcentral Nasarawa state over the weekend.

“We want to unequivocally condemn the recent killings in Enugu and other parts of the country,” a forum for northern governors said in a statement on the crisis.

“But we equally condemn the politicization or …the ‘ethnicization’ of the whole crisis. It goes beyond Fulani. If anything happens, they say Fulani herdsmen; to me it is an insult,” added the statement.

Enraged, some people have called for reprisals against the herdsmen. Many claim the alleged Fulani herdsmen were out to impose on the largely Christian southern Nigeria a so-called jihadi mission of the 18th century Muslim reformer Sheikh Usman Dan Fodio.

Rommy Mom, a researcher on the decades-long crisis and head of the Lawyers Alert NGO, says the sensationalism and profiling that come with herdsman-farmer clashes pose a grave threat to the country if not addressed.

“There is some lack of responsibility in the way this crisis is being reported, especially by online media. You find people putting up pictures of attacks and saying this happened yesterday in such-and-such a place. But when you try to probe those pictures, most of them are from what happened in Rwanda,” Mom, an international development expert, told Anadolu Agency.

“Many people saw these pictures and got angry. Emotions run high and they start to look for Fulani for revenge. Such sensational reporting isn’t good for our country, especially as we are still contending with the insurgency in the northeast. There has to be some sense of responsibility on the part of the press, especially the online media. Yes, we have problems but I fear that there is a heavy dose of exaggeration and fanaticism in the reporting and that is building up tension around the country.”

–A crisis rooted in climate change

Mom said the conflict is deliberately being politicized by some people, but also that the clashes result from climate change, which has continually pushed herdsmen down south in search of pastures and water for their cattle.

Professor Chidi Odinkalu, senior legal officer for the Africa Program of the Open Society Justice Initiative, and prominent civil rights activist and lawyer Muhammed Bello, both public figures with extensive knowledge of the issues, agree with Mom.

“The causes of the conflicts are traceable to three broad but related factors,” they said in a joint statement made available to Anadolu Agency.

“First, over the past half-century, many natural sources of water in much of Nigeria’s Sahelian Belt dried up, forcing pastoralists to move south in search of grazing and water for their herds. Lake Chad, for instance, shrank by over 90 percent from 25,000 square kilometers to less than 2,500 square kilometers in a period of less than 50 years.

“As they moved, pastoralists took with them into the Savannah and tropical rain forest zones their identities of faith, language, ethnicity, production methods, and land use patterns peculiar to the Sudan-Sahel belt. Natural tensions inherent in this contact were bound to escalate in the absence of reliable mechanisms of mediation,” according to the statement.

The duo also blame the corrupt expropriation by “political and private interests” of the over 415 grazing reserves in the north, which they said resulted in a dearth of land for pasture and grazing. They called for recovery of the land.

“Third, as the conflicts rose and fatalities mounted, government, especially at the federal level, posited that it is working silently to resolve it. Due to this ‘silent’ manner, many communities perceive that there is a deafening indifference to the conflict, the growing fatalities and the dangers that these pose to our country, our communities and people,” according to the statement.

“As a result, affected communities of both sedentary farmers and pastoralists have increasingly resorted to self-help, vigilantism, and violence. What we need is a more robust approach that carries both farming and pastoralist communities along, reassuring them of the protection of their lives and livelihoods,” the statement added.

Mom, the Benue state-born analyst, suggested that the way out is for government to establish ranches across the country.

“The Fulani is not born to be nomadic. He is nomadic because he needs to move from one place to another in search of lush pasture and water for his cattle. Once these things are made available, he will stop moving around,” he said.

Auwal Ibrahim Musa Rafsanjani, director of the Abuja-based Civil Society Legislative Advocacy Centre, offers similar insight into the crisis.

“While overgrazing and overcrowding could trigger conflicts between herdsmen and farmers in the affected areas, we have also observed that during the dry season, low feedstuff and low water in rivers result in an early movement of herds in search of pasture and water,” he told Anadolu Agency.

Rafsanjani said this increases “the risk of conflict between herdsmen and farmers”.

“We call on traditional rulers and community heads across the country to encourage their herdsmen on adequate provisions for their animal feeds against dry season, through massive storage of animal feedstuffs during the growing season,” he suggested.

–Near collapse of the justice system

But there is more to the clashes than conflicts over grazing rights, according to some analysts, who say the attacks may be “reprisals” to settle old scores.

“The near collapse of the administration of justice is partly responsible. There were instances where a party will report that their people were killed and nothing happened. Nobody got punished for such crimes,” Ibim Harold, a retired army major general, said.

“Such attitudes breed bad blood and thirst for revenge. Both sides have carried out violence to avenge the killings of their kinsmen. This will go on until government acts to restore justice as it should be,” he added.

Rafsanjani also fingered politics in the escalation of the crisis. He warned that emphasis on the tribe of the perpetrators appears to be a deliberate effort to instigate a tribal conflict in the country.

“Some political and socioeconomic saboteurs and other enemies of social integration on most occasions take advantage of the existing instability to fuel precarious attacks on innocent citizens, primarily for their selfish and unpatriotic interests,” according to him.

Antalya’da “borca karşılık çocuk kaçırma” davası

ANTALYA (AA) – Antalya’da alacaklı olduğu kişinin çocuğunu kaçırarak Eskişehir’e götürdüğü iddiasıyla haklarında dava açılan 2’si tutuklu 4 sanığın yargılanmasına başlandı.

Antalya 4. Ağır Ceza Mahkemesindeki duruşmada tutuklu sanıklar Aykut Kaya, Hıdır Tümenci, tutuksuz sanık İzzettin Tümenci ile kaçırılan M.E.T’nin annesi müşteki Seçil T. hazır bulundu. Diğer tutuksuz sanık Ömer Altsoy ise duruşmaya katılmadı.

Duruşmada ifadesi alınan tutuklu sanık Hıdır Tümenci, Murat T. ile 2012 yılında tanıştığı ve ilerleyen süre içinde de mağdurun babasıyla araç alım satım işini gerçekleştirdiğini söyledi. Bir süre sonra satışı yapılan araçlardan 700 bin lira civarında alacağının biriktiğini dile getiren Tümenci, Murat T’nin söz konusu borcunu ödemediğini ifade etti.

Sanık Tümenci, gözaltına alınmadan bir gün önce kardeşi İzzettin Tümenci’nin mağdur çocuk M.E.T’yi evine getirdiğini fakat bu çocuğun Murat T’nin oğlu olduğunu bilmediğini öne sürdü. Kardeşi İzzettin’in, “Murat T, ‘cenazem var, 2-3 gün siz misafir edin’ diyerek bunu bize bıraktı” dediğini aktaran Tümenci, “Kardeşim de mağduru benim evime getirdi, ben yeni evli olduğum için kabul etmedim. Arkadaşım Aykut’un evine götürmüş, iddia edildiği gibi mağduru zorla, alacağımızı tahsil etmek amacıyla kaçırmış değilim.” dedi.

Sanık Aykut Kaya da İzzettin Tümenci ile arkadaş olduğunu anlatarak, Tümenci’nin yeğeni olarak tanıttığı M.E.T’yi 2-3 gün evinde misafir ettiğini kaydetti. Sanık Kömürcü’nün birgün “çarşıda işim var” diyerek çocuğu evde bırakıp çıktığını dile getiren Kaya, “Çocuğu uyandırdım, yemek yedirdim. Daha sonra polisler geldi bizi karakola götürdüler. Mağdurun İzzettin’in yeğeni olmadığını ben karakolda öğrendim. Suçlamaları kabul etmiyorum.” diye konuştu.

– Anne, olay anını anlattı

Mağdurun annesi müşteki Seçil T. ise oğlunun kaçılması olayının kapalı otoparkta gerçekleştiğini anlattı. Yüzü kapalı 3 kişi tarafından yere yatırıldığını ve çocuğunun kucağından alınarak kaçırıldığını ifade eden anne Seçil T, polisin çalışmaları üzerine oğlunu kaçıranların yakalandığını söyledi. Seçil T, olay nedeniyle oğlunun psikolojisinin bozulduğunu dile getirerek, çocuğunun bu nedenle şiddete eğilim gösterdiğini kaydetti.

Şikayet için karakolda bulunduğu sırada polislerin yönlendirmesi ile sanıklarla telefon görüşmesi yaptığını belirten Seçil T, “Çocuğum kaçırıldıktan sonra 3-4 defa bir kişi beni aradı. ‘Kocan nerede, sen yerini biliyorsun, emanetin bizde, onu söyle benim emanetimi getirsin, emanetini alsın. Emanetin hudutta’ diyordu. Çocuğumla hiç görüştürmediler.” dedi.

Tanık Serap Eroğlu da mağdurla aynı sitede oturduğunu anlatarak, olay günü bir duyduğu bağırma sesi nedeniyle otoparkta gittiğinde elleri ve boynunda koli bandı olan birinin yardım istediğine şahit olduğunu ifade etti. Mahkeme heyeti, daha sonra dosyadaki bazı eksikliklerinin giderilmesi amacıyla duruşmayı erteledi.

– İddianameden

Antalya Cumhuriyet Başsavcılığınca hazırlanan iddianamede, sanıklar Hıdır Tümenci, Aykut Kaya, İzzettin Tümenci’nin 10 Ocak 2016’da Murat T’nin kendilerine borcu olduğu iddiasıyla oğlu 6 yaşındaki M.E.T’yi otoparkta annesi Seçil T’nin yanından kaçırdıkları anlatılıyor.

Hıdır Tümenci’nin, Eskişehir’de oto alım satımı işi yaptığı ve bu işi mağdurun babası Murat T. ile sürdürdüğü belirtilen iddianamede, Murat T’nin bir süre sonra araç satışından elde edilen geliri Tümenci’ye vermediği kaydediliyor. İddianamede, bunun üzerine sanıkların alacaklarını tahsil etmek için Murat T’nin Antalya’da yaşayan ancak ayrı olduğu eşinin ortak çocuğu M.E.T’yi kaçırmaya karar verdiklerine yer veriliyor.

Bu kararı gerçekleştirmek için 10 Ocak 2016 tarihinde şüpheliler Hıdır Tümenci, Semih Saygı, İzzettin Tümenci, Aykut Kaya, Ömer Altsoy’un Antalya’ya geldikleri kaydedilen iddianamede, daha sonra mağdurun, yüzleri maskeli 3 kişi tarafından anne Seçil T’nin elleri ve ağzı bağlandıktan sonra kaçırıldığına yer verildi.

İddianamede, sanıklar Hıdır Tümenci, Aykut Kaya, İzzettin Tümenci ve Ömer Altsoy hakkında TCK’nın “kişiyi hürriyetinden yoksun bırakma” ve “Nitelikli yağma” suçlarından 14 yıldan 29 yıla kadar hapisle cezalandırılmaları talep ediliyor.

Warriors, Curry’yi aramıyor

İSTANBUL (AA) – Amerikan Basketbol Ligi (NBA) play-off’ları konferans yarı finalinde Golden State Warriors, sahasında Portland Trail Blazers’ı 110-99 yenerek seride durumu 2-0 yaptı.

NBA play-off’larına 2 maçla devam edildi. Son şampiyon Warriors, Batı Konferansı yarı final ikinci maçında Oracle Arena’da ağırladığı Blazers’ı son çeyrekteki etkili performansıyla 110-99 mağlup ederek seride 2-0 üstünlük yakaladı.

Geçen sezonun en değerli oyuncusu (MVP) Stephen Curry’nin sakatlığı nedeniyle yer almadığı maçta Klay Thompson, 27 sayıyla galibiyette başrol oynadı. Draymond Green’in 17 sayı, 14 ribauntla “double double” yaptığı Warriors’ta Andre Iguodala 15, Shaun Livingston 14, Harrison Barnes 13 sayı attı.

Serinin 3’üncü ve 4’üncü maçına ev sahipliği yapacak Portland’da Damian Lillard 25, CJ McCollum 22, Al-Farouq Aminu 14, Gerald Henderson 12, Maurice Harkless 11 sayı kaydetti.

– Heat deplasmanda kazandı

Doğu Konferansı yarı final ilk maçında Miami Heat, Air Canada Centre’da konuk olduğu Toronto Raptors’ı uzatmada 102-96 mağlup ederek seride 1-0 öne geçti.

Heat’te Goran Dragic 26, Dwyane Wade 24, Joe Johnson 16, Josh Richardson 11, Luol Deng 10 sayı buldu.

Raptors’ta ise Jonas Valanciunas’ın 24 sayı, 14 ribauntluk “double double”ı mağlubiyeti engelleyemedi. Ev sahibi takımda DeMar DeRozan 22, Terrence Ross 19, DeMarre Carroll ve Cory Joseph onar sayıyla oynadı. Serinin ikinci maçı da Toronto’da yapılacak.

NBA play-off’larına Doğu Konferansı yarı finalindeki Cleveland Cavaliers-Atlanta Hawks (1-0) maçıyla devam edilecek.

Milli güreşçi Taha Akgül’den iyi haber

ANKARA (AA) – Serbest Güreş Milli Takımı’nın 125 kiloda Rio Olimpiyat Oyunları’nda altın madalya umudu olan Taha Akgül, sakatlığını atlatarak idmanlara başladı.

Elmadağ Güreş Eğitim Merkezi’nde çalışmalara başlayan milli güreşçi, sakatlığının tamamen geçtiğini ifade etti.

Avrupa Şampiyonası’nda güreşerek bir tercih yaptığını ancak bundan bir ders çıkardığını anlatan Taha, “Önümde olimpiyatlar var. Tedavi sürecini atlattım. 2-3 ay gibi bir tedavi sürecim oldu. Tahmini 2 haftaya kadar minderde boğuşur hale gelebilirim.” dedi.

Ayağının kendisini çok uğraştırdığını anlatan Taha, şöyle devam etti:

“Şu anda ayağımı güçlendirmiş durumdayım. Yavaş yavaş antrenmanlara başladım. Yükseklik kampına en iyi şekilde gitmem gerekiyor. Bu kampta ayağımın hazır durumda olması lazım. Elmadağ’daki kısa kampta ayağımı en iyi şekilde hazırlamalıyım. Favori olduğum sıkletimde altın madalyayı ülkemize getireceğim.”

Aynı hareketi yapması durumunda sakatlığının nüksetme durumunun olduğunu belirten Taha, “Yırtık şu anda kapanmış durumda. Şu an kasımın bir güçsüzlüğü var. Kasım 2-2,5 ay gibi bir süre çalışmadı. Özellikle kalça kaslarım kendini bıraktı, bu bölgede problem yaşıyorum. Nüksetme ihtimali var. Sakatlığım sprint yaparken olmuştu. Aynı pozisyona gelmediğim sürece olmayacağı ifade edildi.” şeklinde konuştu.

Toyota Avrupa’da 10 milyonuncu aracını üretti

İSTANBUL (AA) – Toyota, Avrupa üretim faaliyetleri kapsamında 10 milyon toplam üretimle yeni bir noktaya ulaştığını duyurdu.
Toyota açıklamasına göre, şirketin Avrupa üretim faaliyetleri, 10 milyon toplam üretimle yeni bir dönüm noktasına ulaştı. Şirketin Türkiye, İngiltere, Fransa, Polonya, Rusya, Çek Cumhuriyeti ve Portekiz’deki fabrikaları, 6 otomobil ve 3 motor güç ünitesi üretimini gerçekleştiriyor.
Halen Avrupa’daki 6 otomobil üretim tesisinde Corolla, Verso, Auris, Auris Touring Sports, Yaris, Avensis ve Camry modelleri üreten şirket, bu model skalasına 2016 yılının ağustos ayında Rusya’da üretilmeye başlanacak olan RAV4 ve yıl sonunda Sakarya’daki Toyota Otomotiv Sanayi Türkiye’de seri üretimine geçilecek olan C-HR da eklenecek.
Toyota Avrupa’nın bu önemli dönüm noktasının, Brüksel’deki Genel Müdürlük binasında, tüm üretim tesislerinin çalışanları adına her fabrikadan temsilcilerin katılımıyla kutlandığı bildirildi. Sembolik olarak Avrupa’da üretilen ilk araç Carina E ve en yeni model Toyota C-HR’ın önünde gerçekleşen törene, Brüksel’deki çalışanların yanı sıra Toyota Otomotiv Sanayi Türkiye’yi temsilen gövde, boya ve montaj fabrikalarında üretim alanında görev yapan 3 çalışan da katıldı.
Açıklamada görüşlerine yer verilen Toyota Motor Avrupa Başkanı ve üst yöneticisi (CEO) Dr. Johan van Zyl, “Bugün, Avrupa’daki binlerce çalışanımızla birlikte, üretimde eriştiğimiz 10 milyonuncu aracın heyecanını hissediyoruz. Gelecek 2 yıl içerisinde Avrupa’daki, üretimimizin yüzde 20 artacağını umuyoruz.” dedi.
Geçen yıl Toyota’nın Avrupa’daki toplam otomobil üretiminin 660 bin olduğu, Avrupa’da satılan araç sayısının ise 810 bin olarak gerçekleştiği bilgisinin yanı sıra 64 bin Lexus’un da satışının geçtiğimiz yıl içinde gerçekleştiği açıklandı.
Açıklamada, satılan tüm araçların yüzde 24’ünün hibrit modellerden oluştuğu ve Avrupa’da üretilen Toyota araçlarının yüzde 71’inin Avrupa’da satıldığı belirtildi.

UPDATE – Turkey: 1 soldier martyred in PKK terror attack in SE


MARDIN, Turkey (AA) – The terrorist PKK organization carried out a bomb attack in southeastern Turkey targeting security forces, martyring one soldier, and injuring eleven others, including two civilians, the regional governor’s office said.

Mardin Governor’s Office said in a statement the terrorists targeted a gendarmerie command in the Derik district of the Mardin province late Tuesday.

It said PKK terrorists detonated an explosive-laden vehicle. The injured were taken to nearby hospitals.

The governorate also conveyed its condolences to the family of the martyred soldier and wished a speedy recovery to the wounded.

Turkey’s southeast has been the scene of significant military operations since late 2015, as the police and army seek to clear PKK terrorists from urban areas.

PKK — listed as a terrorist organization by Turkey, the U.S. and the EU — resumed its 30-year armed campaign against the Turkish state in July 2015.

Since then, more than 400 members of the security forces have been martyred and more than 3,700 PKK terrorists killed.

Turkey’s Kilis hit by rockets, no injuries reported

KILIS, Turkey (AA) – More rockets have landed in the southern Turkish province of Kilis on Wednesday. No casualties have been reported.

According to an Anadolu Agency correspondent at the scene, one projectile fell on an animal shelter; the other landed in a Department of Forestry institution.

Police cordoned off the areas hit by the projectiles.

Kilis lies six kilometers (four miles) from the Syrian border.

Turkey has been under indiscriminate rocket attack from inside Syria since mid-January. In Kilis province alone, the local governor has said a total of 20 people have been killed and almost 70 others wounded.

Venezuela’da uyuşturucu baronu öldürüldü

CARACAS (AA) – Venezuela’da en çok aranan uyuşturucu karteli liderinin öldürüldüğü duyuruldu.

Venezuela İçişleri Bakanlığı yetkilileri, ülkede yıllardır aranan uyuşturucu baronu “El Picure” lakaplı Jose Tovar Colina’nın polisle girdiği silahlı çatışmada öldürüldüğünü açıkladı.

İçişleri Bakanı Gustavo Gonzalez Lopez, Colina’nın ülkenin orta kesimindeki eyaletlerde etkili bir uyuşturucu kartelinin lideri olduğunu söyledi.

Uyuşturucu çetesinin birçok cinayete karıştığı ve polisle sık sık çatışmaya girdiği biliniyor.

Şiddet olaylarının en çok meydana geldiği ülkeler arasında yer alan Venezuela’da yılın ilk 3 ayında 4 bin 700, geçen yıl da 27 bin 875 kişi cinayete kurban gitti.

Teksas’ta hapishanede uygulanan sakal yasağına karşı mahkeme kararı

DALLAS (AA) – ABD’de federal bir temyiz mahkemesi, Teksas’ta bir hapishanede uygulanan “sakal ve takke” yasağının kaldırılması yönünde karar aldı.

New Orleans’taki 5. ABD Temyiz Mahkemesinin üç yargıcı oybirliğiyle Teksas’ın doğusunda bulunan Michael hapishanesindeki mahkum David Raşid Ali’nin 10 santimetreden uzun sakal bırakmasına ve “kufi” olarak adlandırılan takkeyi giymesine izin verilmesi gerektiği kararını verdi.

Yargıç Edward Prado tarafından kaleme alınan kararda, mahkumların 10 santimetreden uzun sakal bırakmalarının ve hücreleri veya ibadetleri dışında takke giymelerinin yasaklanmasının, ABD Yüksek Mahkemesinin 2015’te Arkansas’ta bir mahkum lehine verdiği “hapishane güvenliğini tehdit etmediği için sakal kullanabileceği” şeklindeki karara aykırı olduğu belirtildi.

Teksas hapishanesi yetkilileri, yasağın güvenlik gerekçesiyle uygulandığını, sakal ve takkelerin cezaevine kaçak eşyalar sokulması, görevlilerin tutukluların kimliği konusunda yanıltılması ve muhtemel kaçışları kolaylaştırabileceğini savunuyor.

Hapishane sözcüsü Jason Clark, cezaevi sistemini işleten Teksas Ceza Adaleti Dairesinin kararı incelediğini söyledi.

Arkansas davasında, ABD Yüksek Mahkemesi, hapishane yetkililerinin Müslüman bir mahkumun sakalının güvenlik tehdidi oluşturduğu iddialarının doğruluğunu ispat edemediğini, sakal ve takkelerin aranabileceği kararını vermişti.

Fenerbahçe final için sahada

İSTANBUL (AA) – Fenerbahçe, Ziraat Türkiye Kupası yarı finalinde 3-0 kazandığı ilk maçın rövanşında yarın ağırlayacağı Torku Konyaspor’a karşı avantajını koruyarak final biletini almayı hedefliyor.

Sarı-lacivertli takım, Konya’daki ilk maçı Volkan Şen, Luis Nani ve Robin van Persie’nin attığı gollerle 3-0 kazanmış ve final için büyük avantaj elde etmişti.

Kupada bu sezon oynadığı 10 maçın 8’ini kazanıp, 2 beraberlik alan sarı-lacivertliler, hiç kaybetmedi. Fenerbahçe’ye turu geçmek için alacağı her türlü galibiyet ve beraberliğin yanı sıra iki farklı yenilgiler de yetiyor. Karşılaşmanın 90 dakikası 3-0 konuk ekibin galibiyetiyle tamamlanırsa müsabaka uzatmalara gidecek. Uzatmalarda gol sesi çıkmaması durumunda finale yükselecek takımı, seri penaltı atışları belirleyecek.

Torku Konyaspor’un turu penaltılara gitmeden kazanması için en az 4 gol atıp, 3 farklı galip gelmesi gerekiyor.

Yarı final rövanş maçında, Fenerbahçe’de sakatlığı bulunan Lazar Markovic forma giyemeyecek. Teknik direktör Vitor Pereira’nın bu karşılaşmada ligde az forma şansı bulan oyuncularını oynatması bekleniyor.

Fenerbahçe ile Torku Konyaspor arasında Ülker Stadı’nda saat 19.15’te başlayacak yarı final rövanş maçını, hakem Halil Umut Meler yönetecek.